Adam Kumiszcza GFDL CC-BY-SA-3.0
Adam Kumiszcza GFDL CC-BY-SA-3.0

Etxe-txolarrea (Passer domesticus)

Passeridae, Paseriformeak

Beste izen batzuk: Abadetxori, Artatxori, Burgoi, Dorretxori, Eliza-txori, Errota-txori, Etxe-txolarre, Etxe-txori, Ganbara-txori, Garaitxori, Gorrioi, Herri-txori, Hormatxori, Kaletxori, Kurloi, Lapurtxori, Larretxori, Lastatxori, Metatxori, Mokomotz, Murrutxori, Pardel, Paretatxori, Parratxori, Patxizar, Teilatxori, Ttau-ttau, Txolarre, Txorilapur, Txorimotz, Txorrotxori, Txuer.
Euskarazko izendegi osoa »

Beste hizkuntzetan

  • Gaztelania: Gorrión común
  • Frantsesa: Moineau domestique
  • Ingelesa: House Sparrow
  • Aragoiera: Gurrión de canalera
  • Katalana: Pardal comú
  • Galegoa: Pardal común
  • Alemaniera: Haussperling
  • Italiera: Passera Europea

Deskribapena

Txori txiki eta ezaguna, gure herri eta kaleetan aurkituko duguna. Izan ere, giza eraikinei lotuta bizi da duela milaka urtetik eta gizakiaren alboan bizi da ia beti.

Arre kolorekoa da gainetik eta zuri-grisa azpitik, gorpuzkera sendokoa. Txolarre arrek buru gorri-grisa daukate eta bularralde beltza; emeak eta gazteak kolorez apalagoak dira, bekain argiarekin, eta apur bat txikiagoak. Txori ausart eta lotsagabea, geldi egoten ez dakiena, kolonia txiki eta talde familiarretan bizi da.

Espezie orojalea da, baina haziak eta ornogabeak dira bere dieta nagusia, nahiz eta hiriguneetakoek gizakion hondarretatik ere elikatu.

Talde txikietan bizi den espeziea izaki, ez du kantu territorial nabarmenik, baina bai elkarren artean komunikatzeko erabiltzen dituzten hainbat dei labur, txirp-txirp... txirrr... Izan ere, ixilik egoten ez dakien txoria da hormatxoria!

Euskal Herrian

Euskal Herrian arrunta da. Eskualde guztietan aurkituko dugu urte guztian zehar eta habiagile arrunta da, nahiz eta azken urteotan bere populazioek beherantz egin duten inguru askotan.

Mundu mailan ere oso hedatuta dago. Jatorriz Eurasia osoan bizi zen eta, gizakiaren laguntzaz, gainontzeko kontinenteetara ere zabaldu da azken mendean.

Entzun

Banaketa mapa

Passer domesticus distribution map

Lekukotasuna - Ahotsak.eus

Txolarre arra kumeak elikatzen

Txolarre bikotea bainua hartzen, #TxoriaTxio

Euskarazko izendegia

Mapa honetan izen nagusiak aurkituko dituzu. Datu guztiak ikusteko begiratu ondorengo taula.

Aldaera Eskualdea
Abadetxori Lea Artibai
Artatxori Durangaldea, Debagoiena, Debabarrena, Bizkaia, Bilbo Handia, Lea Artibai, Arrati Nerbioi, Gorbeia Inguruak, Goierri, Gernika-Bermeo, Plentzia-Mungia
Burgoi Durangaldea, Goierri
Dorretxori Tolosaldea, Lea Artibai, Gorbeia Inguruak, Goierri, Gernika-Bermeo
Eliza-txori Debagoiena, Lea Artibai, Arrati Nerbioi, Gorbeia Inguruak, Goierri, Gernika-Bermeo, Zuberoa, Urola-Kostaldea, Xiberoa herri alkargoa, Hazparneko Lurraldea herri elkargoa
Errota-txori Euskal Herria, Donostialdea
Etxe-txolarre
Etxe-txori Zuberoa, Bizkaia, Bidasoa Garaia, Baztanaldea, Aralarko Iparraldea, Goierri, Ultzamaldea, Tolosaldea
Ganbara-txori Goierri
Garaitxori Auñamendi, Aezkoa
Gorrioi Debagoiena, Bidasoa Beherea, Goierri, Arabako Lautada, Zaraitzu, Erronkari-Zaraitzu
Herri-txori Sakana
Hormatxori Debagoiena, Debabarrena, Lea Artibai, Aralarko Iparraldea, Goierri, Urola-Kostaldea, Tolosaldea
Kaletxori Lea Artibai, Debagoiena, Debabarrena, Urola-Kostaldea, Goierri
Kurloi Durangaldea, Debagoiena, Bizkaia, Lea Artibai, Gernika-Bermeo, Urola-Kostaldea
Lapurtxori Goierri
Larretxori Debabarrena
Lastatxori Euskal Herria
Metatxori Xiberoa herri alkargoa
Mokomotz Urola-Kostaldea, Goierri
Murrutxori Nafarroa Beherea, Auñamendi, Garazi-Baigorri herri elkargoa
Pardel Lea Artibai
Paretatxori Donostialdea, Bortziriak, Bidasoa Beherea, Urola-Kostaldea, Hego Lapurdiko Hirigunea, Tolosaldea, Sakana
Parratxori Bizkaia
Patxizar Debabarrena, Urola-Kostaldea
Teilatxori Arrati Nerbioi
Ttau-ttau Bidasoa Beherea, Euskal Herria, Donostialdea
Txolarre Donostialdea, Urola-Kostaldea, Bizkaia, Aralarko Iparraldea
Txorilapur Urola-Kostaldea
Txorimotz Urola-Kostaldea
Txorrotxori Urola-Kostaldea
Txuer Debabarrena
Galartxori Sakana
Galtxori Euskal Herria
Garraio
Karatxori
Karrato
Kurroka
Kurullo
Lurtxori Urola-Kostaldea
Txirlu Euskal Herria
Txorilarri

** Eskualdea: Ahoz non jaso den.
   Grisez, zalantzazkoak edota bibliografian bakarrik jasotakoak.

Oharrak

Izenei dagokionez, sekulako aniztasuna dago Euskal Herrian zehar, ia-ia eskualde bakoitzeko izen bana. Nolabait sailkatzearren:

  • Bizitokia: etxe-txori, dorre-txori, eleiz-txori, hormatxori, murruxori, paretatxori, ganbara-txori, garai-txori, herri-txori, kale-txori, errota-txori...
  • Ingurunea: artatxori, meta-txori, lazta-txori, larre-txori, parra-txori...
  • Izaera: lapurtxori, txorilapur.
  • Kolorea: txolarrea (txori-arrea) eta eratorriak: txuerra.
  • Maileguak: gorrioi, kurloi, burgoi... eta pardel.
  • Bestelakoak: patxizar, mokomotz...

Horrenbeste izenen artean, aipagarria da (beharbada ez harrigarria) ez dagoela izen onomatopeikorik.