Fringilla coelebs GFDL CC-BY-SA-3.0
Fringilla coelebs GFDL CC-BY-SA-3.0

Txonta arrunta (Fringilla coelebs)

Fringillidae, Paseriformeak

Beste izen batzuk: Artatxori, Elurtxori, Kanpaxto, Neguta, Negutxori, Paranda, Pinpin, Pintxan, Pintxoi, Pintzote, Txinpin, Txintxin, Txonta, Txortxinta, Txuin.
Euskarazko izendegi osoa »

Beste hizkuntzetan

  • Gaztelania: Pinzón vulgar
  • Frantsesa: Pinson des arbres
  • Ingelesa: Chaffinch
  • Aragoiera: Pinchán
  • Katalana: Pinsà comú
  • Galegoa: Pimpín común
  • Alemaniera: Buchfink
  • Italiera: Fringuello

Deskribapena

Kardantxulo eta txirriskilen taldekoa (fringilidoa), txori alai eta kantari bizia. Euskal Herriko baso, zuhaizti eta lorategi gehienetan aurkituko dugu. Hazijale amorratua da, kimu, ernamun eta fruitu txikiekin batera. Kumaldian xomorroak ere jaten ditu, eta kumeei ematen.

Arra nahastezina da, bere buru urdin, aurpegi laranja, papar-sabel larrosa eta sorbalda zuriekin; emeak anteko patroia dauka, baina askoz tonu apalagoetan margotuta.

Kantari saiatua, bere melodia zehatz eta aldagaitza etengabe entzungo dugu, batez ere udaberrian eta udan. Ikerketen arabera, txonta emeek zehaztasun hori maite dute, melodia berbera zehaztasun erabatekoz etengabe errepikatzeko arraren gaitasun hori. Arraren kantu territorial nahastezin horretaz gain, oso ohiko du txuin-txuin, pin-pin edo txin-txin-txin dei bat. Hortik datorzkio euskaraz jasotzen dituen makina bat izen.

Euskal Herrian

Euskal Herriko hegaztirik ugarienetakoa da eta habiagile arrunta. Urteko sasoi guztietan ikusi ahalko dugu, eta gure lurralde osoan. Beti zuhaiztiei lotuta, baina berdin zaie baso itxia zein herriguneetako lorategi bat.

Entzun

Banaketa mapa

Fringilla coelebs distribution map

Txonta kantuan Oñatin (Ibai Ugarte)

Txonta bikotea habia zaintzen (errusieraz)

Euskarazko izendegia

Mapa honetan izen nagusiak aurkituko dituzu. Datu guztiak ikusteko begiratu ondorengo taula.

Aldaera Eskualdea
Artatxori Durangaldea, Arrati Nerbioi, Lea Artibai, Gernika-Bermeo
Elurtxori Nafarroa Beherea, Lea Artibai, Xiberoa herri alkargoa, Zuberoa
Kanpaxto Urola-Kostaldea
Neguta Arrati Nerbioi, Debagoiena, Debabarrena, Gorbeia Inguruak, Goierri
Negutxori Nafarroa Beherea
Paranda Lea Artibai, Debagoiena, Debabarrena, Urola-Kostaldea, Durangaldea
Pinpin Debagoiena, Bidasoa Garaia, Baztanaldea, Zaraitzu, Goierri, Estellerriko Ekialdea, Urola-Kostaldea, Ultzamaldea, Hego Lapurdiko Hirigunea, Tolosaldea, Sakana, Erronkari-Zaraitzu
Pintxan Tolosaldea, Donostialdea, Urola-Kostaldea
Pintxoi Lea Artibai, Aezkoa, Goierri, Durangaldea
Pintzote Bidasoa Beherea, Donostialdea, Aralarko Iparraldea
Txinpin Urola-Kostaldea
Txintxin Xiberoa herri alkargoa, Urola-Kostaldea, Gorbeia Inguruak
Txonta Durangaldea, Debagoiena, Araba, Bilbo Handia, Lea Artibai, Arrati Nerbioi, Gernika-Bermeo, Plentzia-Mungia
Txortxinta Donostialdea, Bizkaia
Txuin Debagoiena, Gorbeia Inguruak, Araba
Katatxin Araba
Pasakoxori Baztanaldea
Txur-txori

** Eskualdea: Ahoz non jaso den.
   Grisez, zalantzazkoak edota bibliografian bakarrik jasotakoak.

Oharrak

Izenei dagokienez, bi talde handitan bana daitezke:

  • Hotzarekin eta neguarekin lotutakoak: neguta, negutxori, elurtxori, elhur-xori,.
  • Onomatopeikoak: txinpin, pinpin, txintxin, txintxuin, txun-txun, txintxitxori, txuin, txoin-txoin,...

Azken horien taldekoen artera erantsi daitezke, seguru asko, pintxan, pintzote, pinttoe, pintxen,... inguruko hizkuntza guztien eredutik oso gertu daudenak (pinzón, pinson, pinsá, eta pinchán, gaztelaniaz, frantsesez, katalanez eta aragoieraz, hurrenez hurren).

Ezin dira ahaztu, hedaduraz garrantzi handia duten beste 2 izen, noski. Batetik, txonta (Bizkaia aldean nagusi dena) eta paranda (Lea-artibai, Debabarrena eta Urola aldean oso zabalduta dagoena).